Tarihi han restore edilirken ruhunu kaybetmesin

Çocukluğumda çarşıya inerken hanın avlusundan geçmek bir alışkanlıktı. Kalaycıların çekiç sesi, semercinin deri kokusu ve köşedeki çay ocağının buharı aynı anda insanı karşılardı. O günlerden bu yana han, yılların yorgunluğunu sessizce taşıdı. Şimdi başlayan restorasyon çalışması bu yüzden içimi hem sevindiriyor hem de biraz tedirgin ediyor.

Sevindiriyor, çünkü çatısından su alan, kemerleri çatlamış bir yapının kaderine terk edilmediğini görüyoruz. Belediyenin ve ilgili kurulların bu yapıyı önceliğe alması takdir edilecek bir adımdır. Yıllardır bu sütunlarda dile getirdiğimiz bir talebin karşılık bulması da ayrıca memnuniyet verici. Ancak işin asıl zor kısmı şimdi başlıyor.

Tedirgin ediyor, çünkü ülkenin pek çok yerinde restorasyon sonrası tarihi yapıların birer vitrine dönüştüğüne tanık olduk. Taşlar yenilendi, derzler tertemiz oldu ama içeride hayat kalmadı. Hediyelik eşya rafları ve pahalı kafeler, eski zanaatkârların yerini aldı. Bir hanı han yapan şey yalnızca mimarisi değil, içinde süren gündelik hayattır.

Bu nedenle restorasyonla birlikte bir kullanım planının da kamuoyuyla paylaşılmasını önemli buluyorum. Hanın hücrelerinde hangi işlerin yapılacağı, kira bedellerinin nasıl belirleneceği ve eski esnafa öncelik tanınıp tanınmayacağı şimdiden konuşulmalı. Kentin ustalarına, bakırcısına, yorgancısına, saraciye ustasına burada yer açılabilir. Böylece hem zanaat yaşar hem de yapı canlı kalır.

Bir de belgeleme meselesi var. Çalışma sırasında ortaya çıkacak eski yazıtlar, duvar izleri, hatta eski esnafın bıraktığı küçük notlar kayıt altına alınmalı. Yerel tarih meraklıları ve okullarımızın tarih öğretmenleri bu sürece gönüllü olarak katkı vermeye hazırdır. Kent arşivimiz, böyle fırsatlarla zenginleşir.

Restorasyon bittiğinde avludan yeniden çekiç sesi yükselirse, bu iş gerçekten başarılmış olacak. Ben o günü görmeyi umuyorum. Taşın da bir hafızası vardır ve o hafıza ancak içinde yaşayanlarla birlikte korunabilir.